| បារមីស័ក្តិសិទ្ធិនៃ ព្រះអង្គធំនិងព្រះអង្គខ្មៅពីសម័យលង្វែក |  |  |
ព្រះអង្គធំ និងព្រះអង្គខ្មៅដែលបានកសាង ឡើងពីថ្មភក់នាសម័យលង្វែក ស្ថិតនៅក្នុងវត្តព្រះឥន្រ្ទទេពមានបារមីពូកែស័ក្តិសិទ្ធិ ដែលអ្នកស្រុក តាំងពីដើមរៀងមកតែង ទៅបន់ស្រន់សុំសេចក្តីសុខ ការប្រកបមុខរបរកាក់កបចម្រុងចម្រើនជាដើម ។ វត្តព្រះឥន្រ្ទ ទេពមានប្រវត្តិតាំងពីបុរាណ ចម្លែកប្លែកពីបណ្តាវត្តផ្សេងៗទៀត ពីព្រោះវត្តនេះមានដំបូង ឡើងបានកើតឡើយងដោយសារការសុបិននិម្មិតរបស់ព្រះរាជអគ្គមហេសី ស្រីទេពធីតាមហាចក្រពត្តិ ហើយមានអាយុកាល៤៤០ឆ្នាំមកហើយ តំាងពីសម័យលង្វែក មកម្ល៉េះ ។ ជាអកុសលវត្តព្រះឥន្រ្ទទេពកាលពីស ម័យសង្រ្គាមរងនូវការខូចខាតស្ទើរតែ ទាំងអស់ ប៉ុន្តែដោយសារបារមីវត្តនេះខ្ពស់ និងមានការជឿជាក់ពីពុទ្ធបរិស័ទ បច្ចុប្បន្នវត្ត នេះត្រូវ បានកសាងឡើងវិញយ៉ាងស្រស់ស្អាត ។ វត្តព្រះឥន្ទ្រទេពស្ថិតនៅក្នុងភូមិវត្ត ឃុំលង្វែក ស្រុកកំពង់ត្រឡាច ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង ដែលបានសាងសង់នៅលើទីទួលមួយស្ថិតនៅពីទិសអាគ្នេយ៍ វត្តត្រឡាចកែងចម្ងាយ ១.៥០០ម៉ែត្រ ។ ព្រះតេជគុណ ប៊ូពៅ ចៅអធិកាវត្តព្រះឥន្ទ្រទេពមានថេរដីកាថា វត្តនេះទទួលរងនូវ ការខូចខាតខ្ទេចខ្ទីដោយសាររបប ប៉ុលពត ព្រោះ ពួកវាបានវាយកម្ទេចព្រះវិហារ និងព្រះពុទ្ធប្បដិមាព្រះអង្គធំនៅក្នុងព្រះវិហារបាក់បែកដងខ្លួនអស់ នៅសល់តែព្រះកេស ប៉ុណ្ណោះ ដោយ ដាក់ខ្សែទាញទម្លាក់តែម្តង ។ ព្រះអង្គមានថេរដីការបន្តថា ក្រោយពីរបប ប៉ុលពត ពុទ្ធបរិស័ទបាននាំគ្នាប្រមែប្រមូលរើសយកមកផ្គុំឡើងវិញ ។ ព្រះអង្គធំត្រូវបានកសាងឡើងពីថ្មីភក់នាសម័យលង្វែក ហើយបារមីព្រះអង្គពូកែស័ក្តិសិទ្ធ ណាស់ ។ ក្រៅពីព្រះអង្គធំមានព្រះអង្គខ្មៅប្រក់នាគ ដែលធ្វើពីថ្មីភក់ដែរនោះ ក៏ពូកែស័ក្តិសិទ្ធដែរ ។ កាលពីអំឡុងឆ្នាំ ១៩៨០ពួកចោរបានលូចយកព្រះអង្គពីវត្តព្រះឥន្ទ្រ ទេពម្តងរួមមកហើយ ដោយយកទៅជិតដល់ខេត្ត កោះកុង ប៉ុន្តែដោយសារបារមីរស់ព្រះអង្គខ្មៅ ពួកចោរមិនសុខមិនសាប់បាននាំគ្នាយកមកទុកនៅក្នុងវត្តព្រះឥន្ទ្រទេព វិញដោយខ្លួនឯង ។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាពុទ្ធបរិស័ទនាំគ្នាជឿជាក់ទៅលើបារមីព្រះអង្គខ្មៅនិងព្រះ អង្គធំនៅវត្តនេះ ហើយនាំគ្នាទាំងជិតទាំងឆ្ងាយសាងវត្តឡើងវិញ ដែលសព្វថ្ងៃនេះមាន ទាំងព្រះវិហារថ្មីស្រឡាង ព្រមទាំងកុដិនិងសាលាថែមទៀតផង ។ តាំងពីដើមរៀងមករហូត ដល់បច្ចុប្បន្ន អ្នកស្រុកតែងតែ នាំគ្នាទៅបន់ស្រន់ដល់បារមីព្រះអង្គធំនិងព្រះអង្គខ្មៅ ដើម្បី សុំសេចក្តីសុខចម្រើន ហើយការបន់ស្រន់នោះក៏ចេះតែកាក់កបទៅ ។ ប្រវត្តិបុរាណនៃវត្តព្រះឥន្ទ្រទេព កាលឡើងសោយរាជ្យ ព្រះអង្គបានលើកព្រះម៉ែនាងទេពបុប្ជា បុត្រីសម្តេចចៅហ្វាទ ឡ្ហដុង និងអ្នកជំទាវ ទេវីនារីសោភ័ណជៃ (តាដុង យាយជៃ) ទ្រង់ព្រះនាមថា សម្តេចព្រះ អគ្គមហេសី ព្រះភគវតីសិរីទេពធីតាមហាចក្រពក្តិ ឧត្តមបរមរតនា រាធារសោភីលក្ខណា មហាក្សត្រី ជាព្រះរាជអគ្គមហេសី ។
លុះរាត្រីមួយនោះមានហេតុអស្ចារ្យលាន់លឺក្នុងនគរខ្ចារបីដូចជាសូរសព្ទតូរ្យតន្រ្តី ជុំព្រះបរមរាជវាំង ។ ព្រះចន្ទ្រពេញបូណ៌មីភ្លឺច្បាស់ស្រឡះអាកាស ជនទាំងឡាយក្រឡេក មើលនៅឯនភាល័យ ឃើញរស្មីផ្សាយចេញប្រាំពីរពណ៌ដរេដាសទាំងអាកាសផ្លេកភ្លឺដូច ផ្លេកបន្ទោរមានស្រមោលហាក់ដូចជា ទេវតាទេវបុត្រហោះចាកអំពីព្រះរាជវិមានប្រមាណជា ប្រាំបីម៉ោង ទើបបានសូរសព្ទអស្ចារ្យទាំងនោះបាត់ស្ងាតទៅវិញ ។ លុះព្រឹកឡើង ព្រះបរមនាថ បរមពិតជាម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ព្រះអង្គ និងសម្តេចព្រះអគ្គមហេសី ស្រីទេពធិតា ព្រះស្នំក្រមការ ចេញទៅប្រថាប់នៅព្រះអន្លាទីដែលសាងព្រះវិហារនោះ ស្រាប់តែឃើញថ្មល្អិតល្អមានពណ៌ឆ្លុះថ្លាផ្សេងៗនោះ ព្រះបរមពិត្រ និងសម្តេចព្រះអគ្គមហេសីស្រីទេពធិតា សម្តេចចៅហ្វាទឡ្ហ ដុង និងទំទាវទេវីនារី សោភ័ណ ជៃ យល់ព្រមថា ជាសម្តេចឥន្ទ្រាធិរាជថ្វាយនិម្មិតនោះឲនាមតាមនាមព្រះអគ្គមហេសី និងសម្តេចព្រះឥន្ទ្រាធិរាជឲនិម្មិតហៅថា «វត្តព្រះឥន្ទ្រទេព»។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣មក វត្តព្រះឥន្ទ្រទេពត្រូវបានធ្វើការសាងសង់ឡើងវិញ និងមាន ព្រះអង្គគង់ចាំវស្សារហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដោយគុណបារមីព្រះអង្គធំ និងព្រះអង្គ ខ្មៅ ធ្វើឲពុទ្ធបរិស័ទមានជំនឿនិងមានសទ្ធាជ្រះថ្លា កសាងវត្តព្រះឥន្ទ្រេទេព រហូតមានព្រះវិហារយ៉ាងធំមួយដែលជញ្ជាំងបិទសុទ្ធតែ ក្បាច់ព្រមទាំងលាបថ្នាំពណ៌មាសលាយក្រហម យ៉ាងស្រស់ស្អាត ។ នៅពីមុខព្រះវិហារមានដងទង់ធំៗពីរ និងមានស្រះទឹកមួយ ដែលក្នុង ស្រះទឹកនោះមានកសាងប្រាសាទតូចមួយផង ។ វត្តនេះបច្ចប្បន្នមានការរីក ចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង មានកុដិ មានសាលា ព្រមទាំងកំពុងតែកសាង កន្លែងព្រះអង្គប្រសូត ព្រះអង្គត្រាស់ដឹង ព្រះអង្គចូលនិព្វាន និងព្រះអង្គទទួលចង្ហាន់នៅក្រោមដើមពោធិ៍មួយ ក្នុងបរិវេណវត្តថែមទៀតផង ៕ សរសេរដោយ ភ្នំពេញដេលីញូវ |
